سيد محمد جواد ذهنى تهرانى

348

توضيح المباني في شرح مختصر المعاني (فارسى)

ترجمه مصنّف گويد : و بهترين قسم از تضمين آنست كه شاعر دوّم كلامش بر شعر شاعر اوّل بواسطه داشتن نكته‌اى زائد باشد همچون توريه و تشبيه در قول شاعر : اذا الوهم ابدى لى لماها و ثغرها * تذكرت ما بين العذيب و بارق و يذكرنى من قدها و مدامعى * مجرّ عوالينا و مجرى السّوابق البتّه تغيير اندك در شعر غير مضرّ نبوده و باعث آن نميشود كه از حدّ تضمين خارج گردد . و بسا تضمين كردن يك بيت و بيشتر از آن را اصطلاحا استعانت خوانده و تضمين يك مصراع و كمتر از آن را ايداع و رفو گويند . بهترين نوع تضمين شارح گويد : و بهترين نوع تضمين آنست كه شعر شاعر دوّم بر اصل يعنى شعر شاعر اوّل زائد باشد يعنى نكته‌اى را داشته كه آن فاقد باشد هم چون توريه ( يعنى ايهام ) و تشبيه در قول ابن اصبع : اذا الوهم ابدى لى لماها و ثغرها * تذكرت ما بين العذيب و بارق و يذكرنى من قدّها و مدامعى * مجرّ عوالينا و مجرى السّوابق يعنى : در وقتى كه خيال و وهم براى من سرخى مايل به سياهى لب و نيز دندان او را ظاهر سازد و ياد مىآورم ميان عذيب و بارق و قد رعناى او اشكهاى چشم را كه محلّ حركت كردن سرنيزه‌هاى ما و محلّ رفتن سپاه پيش رونده بسوى جنگ بود . كلمه [ ابدى ] يعنى اظهر و [ لماها ] يعنى سرخى مايل بسياهى لبهاى آن محبوبه .